دستورالعمل پرتونگاری

۱-  مفاد :

اين دستورالعمل نيازهای راديوگرافی و تفسير فيلم های راديوگرافی را پوشش می دهد .

 

۲ – هدف :

هدف از انجام پرتونگاری تعيين کيفيت جوش و ارزيابی ميزان گسستگی های داخلی جوش می باشد .

 

۳ – احراز صلاحيت پرسنل پرتوکار :

پرتوکاران مجری مربوط به اين دستورالعمل بايد گواهينامه دوره مقدماتی حفاظت در برابر اشعه را از سازمان انرژی اتمی احراز کرده باشند . پرتوکاران در صورت داشتن مدرک  ASNT-SNT-TC -1A LEVEL II RT   قادر به تفسير فيلم های پرتونگاری نيز می باشند .

 

۴ – استاندارد های مرجع دستورالعمل :

 

ASME   SEC. V ARTICLE 2

ASME   SEC.  IX

ASME   B 31.3

API       ۱۱۰۴

 

۵ – قسمت های های مورد پرتونگاری :

تمام قسمت هائی که در قرارداد ، استاندارد و مشخصات پروژه خواسته شده اند بايد پرتونگاری گردند . در ضمن مواردی را نيز که مسئولين و ناظرين تأئيد شده کارفرما از طريق مسئولين ذيربط درخواست راديوگرافی نمايند  بايد راديو گرافی اضافی صورت گيرد . درخواست پرتونگاری بايد از طريق مسئول QC و به صورت کتبی انجام گيرد .

۶ – لوازم و تجهيزات پرتونگاری :

۱-۶ – دوربين پرتونگاری قابل حمل با چشمه ايريديوم ۱۹۲ با کنترل زمينی و تيوپ جلو (قدرت چشمه نبايد از ۷۰ کيوری بيشتر و از ۱۰ کيوری کمتر باشد و در نهايت قدرت چشمه نبايد باعث عقب افتادگی در کار گردد ( قدرت چشمه در صورتی که کم باشد برای لوله های با قطر پائين مناسب تر می باشد ) .

۲-۶ – تجهيزات تاريکخانه ( ظروف ظهور و ثبوت ـ چراغ تاريکخانه ـ کاتر ـ دماسنج ـ هنگر ـ داروی ظهور و ثبوت ـ دانسيتومتر )

۳-۶ – تجهيزات مونيتورينگ فردی و محيطی ( سرويميتر ـ گايگر ـ دزيمتر ـTLD   )

يادآوری : دزيمترهای PRM   به جای گايگر و دزيمتر استفاده می گردند .

۴-۶ – تجهيزات ايمنی و حفاظتی ( تابلو خطر تشعشع ـ طناب  و نوار هشداردهنده ـ چراغ چشمک زن ـ روپوش سربی ـ عينک سربی ـ دستکش سربی ـ انبر ۱ متری ـ کيسه سربی ـ کانتينر )

۵-۶ – تجهيزات ثبت مشخصات ( حروف و شماره سربی ـ متر سربی ـIQI   در اندازه های مختلف )

۶-۶ –  تجهيزات جانبی ( کورنومتر ـ ماشين حساب ـ استند ـ کوليماتور  )

 

۷- تکنيک های پرتونگاری :

۱-۷ – تکنيک دو ديواره و يک تصوير ( DWSI  ) برای تمام قطرها از ۳ اينچ به بالا

۲-۷ – تکنيک دوديواره و دو تصوير ( DWDI   ) روشTICAL ELLIP  برای لوله هایزير ۲٫۵ اينچ

۳-۷ – تکنيک يک ديواره و يک تصوير ( SWSI ) روش پانوراميک برای لوله های بالاتر از ۱۶ اينچ

۴-۷ – تکنيک دوديواره ودوتصوير ( DWDI – SUPPER IMPOSED ) برای لوله های زير ۲٫۵ اينچ که باروش ELLIPTICAL  نمی توان آنها را پرتونگاری نمود .

۸ –  فيلم پرتونگاری :

فيلم مورد استفاده در پروژه KODAK MX-125 و یا KODAK AA400   و يا معادل آن و با عرض ۷ سانتی متر و يا ۱۰ سانتی متر با تائید بازرسی فنی می باشد .

 

۹- مشخص کننده پرتوهای پراکنده پشتی ( BACK SCATTER   ) :

برای کنترل اثر پرتوهای پراکنده پشتی يک حرف B  سربی با حداقل ارتفاع ۱۰ ميلی متر و ضخامت حداقل ۵/۱ ميلی متر بايد در پشت کاست فيلم نصب گردد . در صورتيکه تصوير حرف B   به صورت روشن در زمينه تيره تر ظاهر شود مراقبت در برابر پرتوهای پراکنده پشتی  (BACK SCATTER  ) کافی نبوده است . تصوير تيره B  در زمينه روشن تر دليل موجه در رد فيلم نمی باشد . در اين شرائط برای کاهش پرتوهای پراکنده پشتی بايد از صفحه های تقويتی اضافی استفاده کرد .

 

۱۰ پنترامتر ( IQI   )  :

برای تعيين حساسيت بايد از پنترامتر سيمی  DIN 62 FE  در اندازه های مورد نظر طبق استاندارد استفاده شود . ضخامت سيم ها در جدول پيوست نشان داده شده است .

۱- ۱۰ – نوع پنترامتر : کليه پنترامتر ها بايد از نوع سيمی و سالم باشند و نشانه های ۱۰-۱۶ & 6-12  را نشان دهند .

۲- ۱۰ – محل پنترامتر : طبق استاندارد پنترامتر ها بايد در طرف چشمه قرار بگيرند ، در صورتی که به طرف چشمه دسترسی نباشد بايد پنترامتر را در طرف فيلم و در تماس با قطعه قرار داد . در اين صورت يک حرف سربی  F  به ضخامت حروف روي پنترامتر در کنار و يا روی پنترامتر قرار می دهيم بطوريکه روی سيم ها را نپوشاند .

۳- ۱۰ –تعداد پنترامتر :پنترامتر بايد در کنار درز جوش طبق استاندارد ARTICLE2ASME SEC. V

قرار داده شود . در جوش های طولی که ضخامت دو طرف برابر است برای فيلم های کمتر از ۱۰ اينچ طول جوش يک عدد پنترامتر و برای فيلم هايی که بيشتر از ۱۰ اينچ طول جوش را در بر می گيرد۲ عدد پنترامتر  به شکل عمود بر درز جوش بطوريکه نازکترين سيم آن رو به لبه خارجی فيلم باشد قرار می گيرد . و در صورتيکه يک دايره کامل جوش به شکل پانوراميک و با يک شوت پرتونگاری می شود بايد حداقل ۳ عدد پنترامتر سيمی به فاصله مساوی از يکديگر وبا زاويه ۱۲۰ درجه نسبت به هم استفاده گردد .

بهترين حساسيت روی فيلم ۲ می باشد که از روی فرمول زير بدست می آيد :

 

نازکترين سيم قابل رويت روی فيلم

۱۰۰×  ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ=  S% حساسيت

ضخامت قطعه

 

۱۱ عدم وضوح هندسی ( Ug  )  :

عدم وضوح هندسی  روی پرتونگاره بوسيله رابطه زير محاسبه می گردد  :

Ug  = Fd/D

عدم وضوح هندسی  =   Ug

اندازه چشمه     =   F

فاصله فيلم تا قطعه کار ( ضخامت قطعه کار )  D

فاصله فيلم تا چشمه ( SFD  )  d

 

۱-۱۱ – فاصله بين فيلم و سطح قطعه کار بايد در حد امکان کم باشد و فيلم به قطعه کار چسبيده باشد .

۲-۱۱ –  حداکثر عدم وضوح هندسی قابل قبول بر اساس جدول ذيل می باشد  :

 

حد اکثر عدم وضوح هندسی ( ميلی متر ) ضخامت قطعه ( ميلی متر )
۵۰/۰ زير ۵۰ ميلی متر
۷۶/۰ ۵۰ تا ۷۵ ميلی متر
۰۰/۱ ۷۶ تا ۱۰۰ ميلی متر

 

۱۲ علائم مشخصه شناسائی  :

علائم شناسائی ( حروف ، اعداد ، IQI   ) بايد به صورتی که مانع تفسير نشوند در روی فيلم ظاهر گردند . علائم و نشانه ها نبايد روی جوش قرار گيرند و بايد شامل  : شماره های متر – شماره جوش – مشخصات قطعه  – قطر و ضخامت – کد جوشکار – تاريخ انجام پرتونگاری  باشند . (  جهت ثبت مشخصات روی فيلم با نماينده کارفرما مي توان هماهنگی نمود . )

۱-۱۲ – برای شناسائی جوش از پيشوند های ذيل بر روی فيلم می توان استفاده نمود :

جوش جديد  ( اولين پرتونگاری )                              W

جوش های تعميری                                          WR

پرتونگاری مجدد ( اشکال از تکنيک پرتونگاری )              RS

پرتونگاری مجدد ( درخواست کارفرما )                         RT

جوش بريدنی                                                     RW

۲-۱۲ – در صورت انجام شدن عمليات تنش زدائی حروف اختصاری ذيل قبل از شماره جوش آورده می شود :

قبل از تنش زدائی                                                    BS

بعد از تنش زدائی                                                    AS

 

۱۳ آماده سازی سطح  :

جهت پرتونگاری آماده سازی خاصی نياز نمی باشد ولی بهتر است قبل از انجام پرتونگاری در صورت لزوم سطح مورد نظر از خارج و داخل ( در صورت دسترسی ) با روشهای مناسب از هرگونه مانعی که ممکن است عيبها را ماسک کن ( بپوشاند ) و يا خود در فيلم بجای عيب گرفته شود پاک شود .

 

۱۴ درجه سياهی روی فيلم ( DENSITY )   :

۱ -۱۴ – حدود دانسيته  :  دانسيته نور عبوری از فيلم در مجاورت تصوير سيم پنترامتر و محدوده مورد نظر ( در تفسير ) نبايد از ۲ کمتر و از ۳ بيشتر باشد . ( در صورت امکان ديد مناسب جهت تفسير مطلوب در دانسيته بالاتر بوسيله VIEWER طبق استاندارد تا دانسيته ۴ قابل قبول می باشد . )

 

۱۵   فرآيند ظهور و ثبوت فيلم  ( FILM PROCESSING( :

براي توليد يک فيلم مطلوب ، همان دقتی که در مورد عمليات پرتونگاری بکار رفته است بايد در هنگام ظهور و ثبوت فيلم اعمال گردد . دقيق ترين تکنيک راديوگرافی هم ممکن است با عمليات تاريکخانه ای نامناسب يا غلط بی استفاده گردد .

درجه حرارت و زمان مراحل عمليات ظهور و ثبوت طبق جدول ذيل می باشد .

 

فرآيند

درجه حرارت ( سانتی گراد ) زمان ( دقيقه )

ظهور

۲۰

۵

حمام متوقف کننده اسيد

۲۰

۱

ثبوت

۲۰

۴-۶

شستشو

۱۶-۳۰

۲۰

خشک کردن ۳۰-۵۰  ( يکنواخت )

ــ

 

يادآوری : در عمليات ظهور و ثبوت به ازای هر يک درجه سرد و يا گرم بودن دمای محلول نيم دقيقه به زمان اضافه و يا کسر می گردد . همچنين به توصيه های کارخانه سازنده محلول ظهور و ثبوت می توان توجه نمود و در صورت امکان از آب مناسب برای مراحل شستشو استفاده نمود .

 

۱۶ کيفيت فيلم :

فيلم های ظاهر شده بايد بدون عيب کاذب ، اثرات دارو  و ساير خرابی ها باشند  بطوريکه هيچ اثری باعث پوشيده شدن و اشتباه شدن با تصوير گسستگی در محدوده مشخص شده نگردد .

اثرات نا مطلوب روی فيلم شامل :

۱-۱۶ –  مه گرفتگی ( FOGGING   )

۲-۱۶ – خراشيدگی ، اثر انگشت ، اثر فشار ، اثر الکتريسيته ساکن ، لکه و يا بريدگی

۳-۱۶ – عيب های زمان ظهور مثل اثر آب و يا پاشيدگی دارو

۴-۱۶ – حذف شدن جزئيات بدليل تماس نا مناسب فيلم با صفحات تقويتی

۵-۱۶ – نشانه های کاذب ناشی از صفحات تقويتی خراب و يا ايراد داخلی فيلم

 

۱۷- محل نگهداری چشمه پرتوزا  ( BOMB PIT ) :

محل نگهداری چشمه پرتوزا ( دوربين پرتونگاری ) بايد در محوطه کارگاه بطوريکه قابل نگهبانی بوده واز سرقت ، آتش سوزی و خطرات احتمالی در امان باشد و توسط فنس اطراف آن را محصور نموده و تابلوی خطر تشعشع و نزديک نشويد برروی آن نصب گرديده باشد و روزانه فرم مونيتورينگ محل نگهداری دوربين توسط سرپرست پرتونگاری ( فيزيک بهداشت تيم ) نوشته شود .

 

۱۸ معيار های قبولی جوش :

حداکثر اندازه مجاز گسستگی ها جهت لوله کشی کارخانجات شيميايی , پتروشيمی و پالايشگاه  طبق استاندارد  ASME B31.3 FOR NORMAL FLUID SERVICE   ارزيابی می گردد .

 

۱۹ ثبت سوابق  :

سوابق راديوگرافی وسيله ای برای تامين اطلاعات راديوگرافی ، اطلاعات ظهور و ثبوت و نتايج ارزيابی ( تفسير ) هستند . اين سوابق بايد حداقل شامل اطلاعات زير باشند  :

۱-۱۶ – شماره در خواست ، نام پروژه و تاريخ پرتونگاری

۲-۱۶ – شماره شناسائی جوش و شماره خط و يا نقشه

۳-۱۶ – شرائط انجام تست

۴-۱۶ – تفسير فيلم با ذکر عيب های غير قابل قبول

۵-۱۶ – گزارشات بايد بوسيله پيمانکار و واحد تائيد کننده و نماينده کارفرما امضاء گردد .

 

۲۰ نگهداری فيلم ها ( بايگانی فيلم ها )  :

لازم است فيلم ها هم مثل مدارک با ارزش ديگر توسط پيمانکار نگهداری و در خاتمه پروژه همراه با سايرمدارک پروژه به کارفرما تحويل نمايد . فيلم ها بايد با کاغذ های جداکننده به منظور جلوگيری از چسبندگی احتمالی ،از يکديگر جدا شده ودر موقعيتی نگهداری گردند که از ايجاد عيب های ناشی از فشار ، حرارت زياد ، رطوبت زياد و شرائط آسيب رساننده ديگر جلوگيری شود .   ( در صورت توافق کارفرما می تواند از همان ابتدای کار مسئوليت نگهداری فيلم ها را به عهده بگيرد که در اين صورت  پيمانکار پس از تحويل مسئوليتی در قبال فيلم ها ندارد ) .